
Documentaire heeft Europa nodig. Democratieën hebben documentaires nodig.
Wij schrijven deze brief als festivals, markten, verenigingen van producenten, regisseurs en scenarioschrijvers, trainingslabs, distributienetwerken en instellingen uit de Europese documentairesector, samen met bondgenoten van alle continenten. Samen vormen wij een levendig ecosysteem van onafhankelijke creatie, productie en vertoning, waarmee we documentaires, series en immersieve creaties naar publiek in heel Europa en daarbuiten brengen.
Documentaire is een integraal onderdeel van cinema en creatieve expressie. Tegelijkertijd raakt het aan onderzoek, journalistieke verdieping en educatie. Documentaires brengen artistieke expressie en de zoektocht naar kennis samen. We vertellen verhalen, onderzoeken feiten, bewaren herinneringen en maken zichtbaar wat anders verborgen zou blijven. Deze unieke positie op het snijvlak van film, onderzoek en educatie is geen dubbelzinnigheid die opgelost moet worden of een administratieve complicatie die beheerd moet worden. Het is juist een van de grootste krachten van documentaire, en een kracht die Europa moet beschermen en versterken.
Het onlangs gepubliceerde rapport van het European Audiovisual Observatory laat zien dat Europa in 2025 maar liefst 1.018 lange documentaires produceerde, goed voor meer dan 40% van de totale speelfilmproductie. Toch vertellen deze cijfers slechts een deel van het verhaal. Van creatieve lange documentaires die in première gaan op IDFA of CPH:DOX en vervolgens hun weg vinden naar duizenden buurtlocaties en scholen over de grenzen heen, tot diepgravende onderzoeksdocumentaires die dankzij meer dan honderd publieke omroepen in Europa worden uitgezonden. Van documentaireseries op streamingplatforms tot vertoningen op prestigieuze internationale festivals en kleinschalige filmavonden in de meest afgelegen regio’s van Europa. Documentaires bereiken hun publiek via een buitengewone diversiteit aan vormen, formats en distributiekanalen, mogelijk gemaakt door het dagelijkse werk van toegewijde makers en culturele professionals.
Recente subsidiebesluiten binnen Creative Europe MEDIA hebben ertoe geleid dat gevestigde documentaireorganisaties (Ji.hlava/Emerging Producers, Documentary Campus, ESoDoc, FIPADOC, Nordisk Panorama, DOK.fest München…) geen ondersteuning meer ontvangen. Steeds vaker krijgen criteria rond “marktprestaties” voorrang boven maatschappelijke, culturele en democratische waarde, terwijl er onvoldoende erkenning is voor de specifieke economische realiteit van documentaireproductie en -distributie.
Tegelijkertijd staan publieke omroepen, historisch gezien enkele van de belangrijkste partners van onafhankelijke documentairemakers, onder toenemende druk. Volgens de European Broadcasting Union is de financiering van publieke media in het afgelopen decennium, gecorrigeerd voor inflatie, met 9% gedaald. Alleen al in Frankrijk nam het volume van publiek ondersteunde audiovisuele documentaireproductie in 2025 af met 9,4%, terwijl de investeringen van omroepen in documentaireproductie met 12,7% terugliepen. In heel Europa, van Italië en de Scandinavische landen tot Roemenië en Slowakije, kampen publieke omroepen met een combinatie van budgettaire beperkingen, omstreden hervormingen en zorgen over politieke inmenging. In Tsjechië leidde dit zelfs tot een uitzonderlijke publieke mobilisatie: op 24 oktober 2026 behandelde het parlement met spoed een wetsvoorstel dat de financiering van de publieke omroep met ongeveer 15% zou kunnen verlagen. Dat leidde tot een van de grootste publieke protesten sinds 1989.
Deze ontwikkelingen raken de gehele documentaireketen: onafhankelijke producenten, filmmakers, labs, festivals, distributeurs en het publiek dat zij bedienen. Juist op het moment dat Europa onafhankelijke documentaires harder nodig heeft dan ooit, staan de voorwaarden die deze mogelijk maken onder druk. Nu de Europese Unie werkt aan AgoraEU als opvolger van Creative Europe, moet deze tegenstrijdigheid onder ogen worden gezien.
De Europese Commissie heeft voor AgoraEU een budget van €8,58 miljard voorgesteld. Het onderhandelingsvoorstel van de Raad zou dat bedrag met 30% verminderen tot ongeveer €6 miljard. De totale bezuiniging komt neer op slechts 0,14% van de meerjarige EU-begroting. Voor zo’n beperkte besparing zou Europa het risico lopen een wezenlijk deel van zijn culturele en democratische infrastructuur te ondermijnen. Volgens Eurostat werkten in 2025 circa 8,9 miljoen mensen in de culturele sector van de EU, goed voor 4,3% van de totale werkgelegenheid, waaronder professionals in film, audiovisuele productie, journalistiek en omroep. Op een moment waarop “kosteneffectiviteit” steeds vaker het culturele beleid domineert, realiseert documentaire met relatief beperkte middelen een uitzonderlijke culturele, sociale en maatschappelijke impact.
Documentaire is een cinematografische kunstvorm, een essentiële uiting van culturele en taalkundige diversiteit en een krachtig middel om Europese creativiteit internationaal zichtbaar te maken. Daarom moet documentaire, naast fictie en animatie, kunnen rekenen op een afzonderlijk, voldoende gefinancierd en beschermd audiovisueel kader binnen AgoraEU.
Om slechts enkele voorbeelden te noemen: No Other Land, een Palestijns-Noorse coproductie, won zowel de European Film Award voor Beste Europese Documentaire als de Oscar voor Beste Documentaire. Mr. Nobody Against Putin, een Deens-Tsjechisch-Duitse coproductie, won eveneens een Oscar, terwijl Four Daughters, een Frans-Duits-Tunesische coproductie, werd bekroond met de L’Œil d’or in Cannes. Deze films schitteren op de meest prestigieuze podia van de filmwereld, maar veranderen ook de blik van miljoenen mensen, voeden het democratische debat en stimuleren empathie.
Documentaire draagt bovendien bij aan Europa’s inzet voor onafhankelijke informatievoorziening, mediapluriformiteit en democratische weerbaarheid, zoals benadrukt in de European Democracy Shield en de EU Strategy for Civil Society. In een tijd waarin jonge generaties de straat op gaan voor meer investeringen in onderwijs en sociale rechtvaardigheid, waarin AI-systemen de productie en verspreiding van beelden fundamenteel veranderen, en waarin desinformatie het publieke vertrouwen snel ondermijnt, hebben onze samenlevingen dringend behoefte aan films waarin de werkelijkheid zichtbaar wordt gemaakt en kritisch onderzocht kan worden.
Daarom roepen wij de Europese Commissie, het Europees Parlement en de lidstaten op om bij de vormgeving van AgoraEU voor de periode 2028-2034:
De voorgestelde bezuinigingen op AgoraEU af te wijzen en een afzonderlijk, toereikend gefinancierd MEDIA-kader voor audiovisuele producties te garanderen, met expliciete erkenning van documentairefilm en onafhankelijke productie.
Te zorgen dat de verschillende vormen en praktijkgebieden van documentaire in aanmerking komen voor passende ondersteuning binnen de domeinen film/audiovisueel, onderzoek en democratische participatie.
Documentaire te ondersteunen vanaf ontwikkeling, productie en internationale coproductie tot professionele training, festivals, distributie, vertoning, ondertiteling, toegankelijkheid, filmeducatie en publieksbereik, met bijzondere aandacht voor kleinere organisaties en ondervertegenwoordigde Europese stemmen.
Te zorgen dat beoordelingscriteria waarde hechten aan inclusie, grensoverschrijdende verspreiding, publieksbetrokkenheid, langetermijneffecten en bereik onder moeilijk bereikbare publieksgroepen.
Documentaire ondersteunen betekent investeren in het vermogen van Europa om te kijken, te herinneren, vragen te stellen en zichzelf en de wereld beter te begrijpen.
Documentaire heeft Europa nodig. Democratieën hebben documentaires nodig.